Transactional Model of Stress
Transactional Model of Stress คือทฤษฎีที่อธิบายว่า
ความเครียดไม่ได้เกิดจากเหตุการณ์โดยตรง
แต่เกิดจาก “การประเมินความหมายของเหตุการณ์” และ “การรับรู้ความสามารถในการรับมือของเรา” พัฒนาโดย Lazarus & Folkman
แนวคิดหลัก
- ความเครียดเป็นผลจากปฏิสัมพันธ์ระหว่าง บุคคล ↔ สถานการณ์
- เหตุการณ์เดียวกัน สามารถทำให้คนเครียดไม่เท่ากัน
- การตีความ (appraisal) สำคัญกว่าเหตุการณ์
องค์ประกอบของโมเดล
1. Stressor (ตัวกระตุ้นความเครียด)
เหตุการณ์หรือสถานการณ์ เช่น
- งานด่วน
- การสอบ
- ความขัดแย้ง
- ความไม่แน่นอน
Stressor ยังไม่ใช่ความเครียด จนกว่าจะถูกประเมิน
2. Primary Appraisal
การประเมินความหมายของสถานการณ์
- Irrelevant – ไม่เกี่ยวกับตนเอง
- Benign / Positive – เป็นกลางหรือดี
- Stressful
- Harm / Loss – ความเสียหายที่เกิดขึ้นแล้ว
- Threat – อาจเกิดความเสียหาย
- Challenge – ความท้าทายที่พัฒนาได้
3. Secondary Appraisal
การประเมินความสามารถในการรับมือ
- ฉันมีทักษะหรือไม่
- ฉันมีเวลาหรือไม่
- ฉันมีทรัพยากรหรือคนช่วยหรือไม่
ความเครียดสูง = มองว่าอันตราย + คิดว่ารับมือไม่ไหว
4. Coping (การรับมือกับความเครียด)
4.1 Problem-focused Coping
มุ่งแก้ปัญหาที่ต้นเหตุ
- วางแผน
- ลงมือทำ
- ขอความช่วยเหลือ เหมาะกับสถานการณ์ที่ควบคุมได้
4.2 Emotion-focused Coping
มุ่งจัดการอารมณ์
- ยอมรับความรู้สึก
- ปรับมุมมอง
- ผ่อนคลาย / ระบาย เหมาะกับสถานการณ์ที่ควบคุมไม่ได้
วงจรการประเมินซ้ำ (Reappraisal)
- ผลจากการรับมือ จะส่งผลต่อการประเมินในครั้งถัดไป
- ประสบการณ์ที่ผ่านมา ส่งผลต่อระดับความเครียดในอนาคต
สรุปสั้น ๆ
- ความเครียดไม่ได้อยู่ที่เหตุการณ์
- แต่อยู่ที่การประเมินความหมายและทรัพยากรของตนเอง
- การปรับมุมมองและวิธีรับมือ สามารถลดความเครียดได้
