ปรากฏการณ์ Enshitification: ทำไมแพลตฟอร์มออนไลน์ถึงค่อย ๆ แย่ลง?

Enshitification คืออะไร?

Enshitification คือคำที่ใช้อธิบายปรากฏการณ์ที่แพลตฟอร์มออนไลน์ “ค่อย ๆ แย่ลง” เมื่อเวลาผ่านไป โดยช่วงแรกจะดีมากเพื่อดึงผู้ใช้ แต่พอมีฐานผู้ใช้เยอะแล้ว ก็เริ่มปรับเพื่อเอื้อผู้ลงโฆษณา และสุดท้ายเน้นผลประโยชน์ผู้ถือหุ้นมากกว่าผู้ใช้

คำนี้ถูกทำให้ดังโดย Cory Doctorow นักเขียนและนักวิจารณ์เทคโนโลยี

วงจร 3 ขั้นของ Enshitification

1.  ช่วงดึงดูดผู้ใช้: แพลตฟอร์มจะดีมาก ใช้ง่าย ไม่มีโฆษณารก เป้าหมายคือ “โตให้เร็วที่สุด”
2.  ช่วงเอื้อผู้ลงโฆษณา/พาร์ทเนอร์: เริ่มเพิ่มโฆษณา ปรับอัลกอริทึมให้เห็น Sponsored มากขึ้น ประสบการณ์ผู้ใช้เริ่มลดลง
3.  ช่วงรีดกำไรสูงสุด: ค่าธรรมเนียมเพิ่ม ฟีเจอร์ถูกล็อกไว้หลัง paywall ทั้งผู้ใช้และพาร์ทเนอร์เริ่มรู้สึกแย่ แต่แพลตฟอร์มพยายามดึงกำไรให้มากที่สุดก่อนที่คนจะย้ายออก

ตัวอย่างที่เห็นได้บ่อย

• โซเชียลมีเดียที่ฟีดเต็มไปด้วยโฆษณา
• Marketplace ที่ผลการค้นหาถูกแทรกด้วย Sponsored จนหาของจริงยาก
• แอปที่เคยใช้ฟรี แล้วค่อย ๆ บังคับสมัครสมาชิก

ทำไมมันถึงเกิด?

เพราะโมเดลธุรกิจของแพลตฟอร์มส่วนใหญ่คือ โตเร็ว → ครองตลาด → ทำกำไรจากผู้ใช้ เมื่อมี “อำนาจผูกขาด” หรือผู้ใช้ย้ายออกยาก แพลตฟอร์มจึงกล้าปรับให้ประสบการณ์แย่ลงโดยที่ผู้ใช้ยังจำเป็นต้องอยู่

สรุปใน 1 ประโยค Enshitification คือวงจรที่แพลตฟอร์มออนไลน์ดีในช่วงแรก แต่ค่อย ๆ ลดคุณภาพเพื่อเพิ่มกำไรสูงสุดให้ผู้ถือหุ้น